Kalkulator RRO

Jak ograniczyć ryzyko powstania odleżyny?

Profilaktyka odleżyn to szereg równorzędnych działań, wzajemnie się uzupełniających i wspierających, w których przewidziana jest współpraca wymaganych profesjonalistów (pielęgniarek, lekarzy, dietetyków, fizjoterapeutów, psychologów).

Ruch za wszelką cenę i w każdej możliwej formie.

dobry stan ogólny, dobra redukcja ucisku, dobry stan skóry to trzy główne aspekty zapobiegania odleżynom.

Najskuteczniejszą metodą walki z odleżyną jest zapobieganie, którego skuteczność zależy od dokładności - najważniejsze są szczegóły..., które trzeba uwzględnić w budowaniu pełnego obrazu. Aktywność i rehabilitacja ruchowa należy do najważniejszych czynników zapobiegawczych i musi być wsparta prawidłowym odżywianiem. Bardzo zalecanym uzupełnieniem dla ćwiczeń ruchowych są ćwiczenia w wodzie- basenie (przy braku takich możliwości w wannie, w temp. min. 37°C). Ważne jest wsparcie rehabilitanta lub fizjoterapeuty.

Program rehabilitacji powinien być indywidualnie ustalony dla każdego pacjenta. Jego ważnym celem jest utrzymanie aktualnego poziomu sprawności oraz utrzymanie prawidłowego zakresu ruchomości w stawach.

Jeśli fizjologiczny zakres ruchów jest ograniczany poprzez występowanie napięć mięśniowych (spastyki) należy po odbytych ćwiczeniach stosować właściwe zabezpieczenia - stabilizatory (najlepiej termoplastyczne). Ich użycie skutecznie redukuje występowanie przykurczów ograniczając występowanie odleżyn. W przypadku pacjentów wiotkich (bezwładnych) poza utrzymaniem ruchomości należy dbać o utrzymanie właściwego poziomu masy mięśniowej i nie dopuszczać do jej zaniku. Bardzo dobre rezultaty daje stosowanie elektrostymulatorów mięśni. Te proste i tanie urządzenia są dzisiaj powszechnie stosowane w szeroko rozumianym treningu mięśni. Umożliwiają dbanie o właściwy stan masy mięśniowej. Dzięki temu mają szerokie zastosowanie w lecznictwie, rehabilitacji, pielęgnacji. Praca stymulatora polega na cyklicznym wysyłaniu (przez elektrody) impulsów elektrycznych do mięśni, dzięki czemu są one pobudzane do pracy. Trening mięśni odbywa się poprzez planowane, "mimowolne" napinanie i rozkurczanie mięśni. W chwili wysyłania impulsu elektrycznego tkanka mięśniowa podlega skurczom a z chwilą przerwy rozkurczom. Odbywa się to w ściśle określonych odstępach czasu. Właściwości stymulatorów dają możliwość dokładnego doboru siły impulsu, krzywej natężenia, czasu trwania i ilości powtórzeń.

Dzięki stosowaniu stymulacji elektrycznej zwiększa się poziom przemiany materii. Stymulacja TENS jest wykorzystywana w selektywnej stymulacji przeciwbólowej, w leczeniu ran, stymulacji zrostu kostnego a także do stymulacji mięśni. Miejscowe jej stosowanie ogranicza możliwość powstania odleżyn i skutecznie przyczynia się do przyspieszenia leczenia istniejących ran.

Podstawowe elementy profilaktyki odleżyn

  1. Ocena ryzyka rozwoju odleżyn i wyróżnienie pacjentów z ryzykiem odleżyn.
  2. Pielęgnacja skóry.
  3. Układanie chorego i zmienianie pozycji.
  4. Odciążenie od ucisku miejsc narażonych na odleżyny.
  5. Odżywianie i nawadnianie.
  6. Rehabilitacja.
  7. Wyrównanie zaburzeń np. poziomu cukru, hemoglobiny, żelaza, białka, wody i elektrolitów.
  8. Dokumentowanie podejmowanych działań.

Dokumentacja medyczna

Istotne jest systematyczne i skrupulatne prowadzenie dokumentacji medycznej. Poza standardowymi wpisami do historii choroby, takimi jak: daty kolejnych wizyt oraz opisy dokonanych czynności, ważne jest, aby znalazły się także wyniki dokładnych pomiarów powierzchni owrzodzenia. Najlepiej, gdy są one przedstawione w formie fotograficznej. Regularne wizyty oraz systematycznie prowadzona dokumentacja, pozwalają na rzetelną i obiektywną ocenę procesu terapeutycznego.

Dokumentacja dotycząca zapobiegania i leczenia odleżyn spełni swoje zadania, jeżeli będzie dobrze przygotowana. Organizacje zajmujące się problematyką odleżyn, proponują różne jej wzorce nie narzucając żadnego z nich. Zwracają uwagę na potrzebę opracowania własnej dokumentacji dostosowanej ją do rodzaju pacjentów, profilu udzielanych świadczeń, możliwości finansowych i osobowych instytucji ochrony zdrowia. Dokumentację zapobiegania i leczenia odleżyn należy systematycznie doskonalić wykorzystując zdobyte doświadczenia w jej wdrażaniu. Dokumentacja powinna dawać możliwość przejrzystego monitorowania dynamiki zmian ryzyka lub leczenia odleżyn oraz jej doskonalenia w kierunku dostosowania do aktualnej wiedzy i wymogów praktyki zawodowej. Zawsze powinna stanowić część dokumentacji ogólnej procesu pielęgnowania chorego. Należy założyć ją wtedy, gdy ogólny stan chorego wskazuje na występowanie ryzyka lub gdy odleżyna już wystąpiła. Niewątpliwie wskazane jest, aby chory miał jedną dokumentację procesu opieki, a poszczególni członkowie zespołu terapeutycznego mieli do niej jednakowy dostęp i każdy z nich nanosiłby własne obserwacje i zalecenia. Dobrze przygotowana i prowadzona dokumentacja chorego z ryzykiem odleżyn lub po ich wystąpieniu jest pomocna we współdziałaniu zespołu terapeutycznego. Podstawą powodzenia leczenia powstałej odleżyny jest wczesne jej rozpoznanie, określenie jej stopnia i wprowadzenie właściwego leczenia. Prawidłowo prowadzona i dokumentowana profilaktyka pozwala uchronić pacjentów przed powstaniem odleżyn nawet w ponad 80%.

Ocena ryzyka powstania odleżyn

czynniki wewnętrzne towarzyszące powstawaniu odleżyn

1. Zaburzenia ogólnego stanu chorego (niedokrwistość, obniżony poziom białka w surowicy krwi, zaburzenia elektrolitowe, niedobory witaminowe, wyniszczenie, otyłość),
2. Zaburzenia ze strony układu nerwowego:
zaburzenia neurologiczne w zakresie niedowładów, demencji, zaburzeń czucia bólu, udar mózgu i uszkodzenia rdzenia kręgowego objawiające się hemi-, para-, lub tetraparezą stwardnienie rozsiane, stwardnienie boczne zanikowe (SLA), demencja starcza, zła kondycja umysłowa, osłabienie percepcji czuciowej, zaburzenia snu, ciężkie depresje.
3. Zaburzenia w funkcjonowaniu układu krążenia:
niewydolność mięśnia sercowego, anemia, niskie ciśnienie rozkurczowe krwi, choroby serca, uszkodzenie naczyń obwodowych (cukrzyca, miażdżyca), mniejsza elastyczność naczyń krwionośnych, niskie ciśnienie rozkurczowe,
4. Choroby układu oddechowego:
przewlekłe stany zapalne oskrzeli i płuc, astma, rozedma, gruźlica, mniejsza elastyczność żeber, słabsza wydolność mięśni oddechowych.
5. Stany gorączkowe, infekcje,
6. Zaburzenia przyswajania składników pokarmowych:
niewłaściwa waga ciała (niedowaga lub nadwaga), zaburzenia przemiany materii, odwodnienie, niedobór białka, niedobory witamin (A, B , C, G), makro- i mikroelementów (Fe, Zn).
7. Immobilność - czasowa lub trwała niezdolność chorego do samodzielnego poruszania się. Ograniczenie zakresu i siły ruchu. Długotrwałe przebywanie w pozycji leżącej lub siedzącej spowodowane np. chorobą reumatyczną chorobą zwyrodnieniową schorzeniami ortopedycznymi (m.in. złamania z powodu osteoporozy), niewydolnością krążenia i oddychania.
8. Zły stan skóry:
jej wysuszenie oraz procesy zachodzące wraz z jej starzeniem się: zwiększona podatność na uszkodzenia wynikająca ze zmniejszenia ilości tkanki podskórnej, obniżenia elastyczności i wrażliwości na bodźce bólowe, osłabienia aktywności proliferacyjnej naskórka i miejscowego odczynu. Maceracja skóry - nadmierna wilgotność wynikająca np. z nadmiernego pocenia się. Podwyższona ciepłota ciała.
9. Inkontynencja - nietrzymanie moczu i stolca. zaburzone funkcje zwieraczy odbytu i cewki moczowej,
10. Podeszły wiek, niski poziom umysłowy:
osoby w wieku podeszłym często mają trudności z wyrażaniem swoich potrzeb, mogą nie być świadome swego położenia. W takiej sytuacji odpowiedzialność za ich stan muszą przejąć ich opiekunowie.
11. Czynniki psychiczne:
niskie poczucie własnej wartości, nie zadowolenie z życia i nie właściwa pielęgnacja własnego ciała.

Otyłość kliniczna (BMI >35) u chorych z ograniczeniami ruchomości skutkuje zwiększeniem działania sił statycznych i dynamicznych oraz powikłaniami wynikającymi z zaburzonej termiki pacjenta.

Body Mass Index (BMI) = waga (kg) / wzrost2 (m2).

Czynniki zewnętrzne towarzyszące powstawaniu odleżyn

1. Nieodpowiednia temperatura i wilgotność otoczenia (wpływa na wychłodzenie lub przegrzanie skóry, wilgotność wzmaga pocenie się. W inkontynencji trzeba szczególnie dbać o suchość skóry i jej właściwe pH).

2. Ubranie, i pościel (najlepiej gdy wykonane są z materiałów miękkich, suchych i niepomarszczonych. Nie wolno ich krochmalić).

3. Zaopatrzenie ortopedyczne (zastosowanie opatrunku gipsowego, źle dobrany sprzęt bardzo szybko przyczynia się do powstania odleżyny).

4. Środki opatrunkowe (muszą uwzględniać proces wilgotnego leczenia rany).

5. Leki (przeciwbólowe, uspokajające, psychotropowe i sterydy wpływają na ograniczenie reakcji pacjenta).

6. Infekcje (zwłaszcza zakaźne).

7. Czynniki socjalne, złe warunki ekonomiczne.

8. Poziom opieki (nieprawidłowe ułożenie, brak środków pomocniczych w leżeniu i układaniu oraz zaniedbania pielęgnacyjne mogą być przyczyną powstania odleżyn w ciągu jednej nocy).

9. Nikotynizm (bardzo ogranicza odporność tkankową).

10. Zabiegi operacyjne (odleżyny pooperacyjne).

11. Nadmierny, długotrwały ucisk spowodowanego niemożliwością lub brakiem zmiany pozycji.

12. Tarcie skóry podczas zmiany pozycji, czynności higienicznych itp..

13. Urazy u osób starszych z zaburzeniami w zakresie funkcjonowania układu ruchu lub zmianami otępiennymi.

14. Unieruchomienie w trakcie zapewniania bezpieczeństwa chorego niespokojnego poprzez zastosowanie pasów, barierek itp..

15. Brak właściwej prewencji skóry wilgotnej.

Skale ryzyka rozwoju odleżyn

Ryzyko odleżyn należy ocenić u każdego pacjenta pozostającego w łóżku, przebywającego na wózku inwalidzkim, z zaburzoną świadomością, po zabiegu operacyjnym trwającym dłużej niż 2 godziny oraz u pacjentów, których stan zdrowia uległ pogorszeniu

Pomocne w ocenie ryzyka powstania odleżyn jest korzystanie z tzw. punktowych skal oceny ryzyka. Pozwalają one w szybki, prosty i obiektywny sposób określić istnienie ryzyka i wskazać stopień zagrożenia. Historycznie najstarszą i jedną z najbardziej znanych skal służących ocenie zagrożenia odleżynami jest Skala Norton. Przeważająca większość ośrodków opieki paliatywnej w Wielkiej Brytanii w swojej praktyce stosuje Skalę Waterlow. Niestety nie ma badań potwierdzających, które z narzędzi jest najbardziej wiarygodne w przypadku chorych objętych szczególnymi rodzajami opieki (przewlekła, paliatywna...).

Rozpoznawanie czynników ryzyka odbywa się głównie za pomocą skal Norton, Douglas.

 

skala NORTON Doreen

stan fizyczny

stan świadomości

aktywność lokomocyjna

stopień samodzielności zmian pozycji ciała

nietrzymanie moczu i kału

dobry

4

pełna

4

chodzi samodzielnie

4

pełna

4

nie występuje

4

dość dobry

3

apatia

3

chodzi z pomocą

3

lekko ograniczona

3

sporadycznie

3

zły

2

zaburzona

2

siedzi

2

bardzo ograniczona

2

moczu

2

bardzo zły

1

stupor lub śpiączka

1

brak

1

brak

1

moczu i kału

1

suma
punktów

 

suma
punktów

 

suma
punktów

 

suma
punktów

 

suma
punktów

 

łączna suma punktów

Skala rekomendowana dla stanów przewlekłych.

Wynik równy lub niższy od 14 pkt. określa wysokie ryzyko rozwoju odleżyn u pacjenta


 

 

Skala DOUGLAS

polecana dla stanów nagłych w tym urazowych

stan odżywienia (HB)

aktywność lokomocyjna

stan świadomości

stan skóry

ból

czynność zwieraczy odbytu i cewki moczowej

dieta pełnowartościowa

4

chodzi samodzielnie

4

pełna przytomność i świadomość

4

bez zmian

4

bez bólu

4

pełna czynność zwieraczy

4

dieta niewłaściwa

3

chodzi z trudnością

3

apatia

3

skóra sucha , cienka , zaczerwieniona

3

ślad bólu

3

sporadyczne moczenie się

3

tylko płyny

2

porusza się tylko na wózku inwalidzkim

2

stupor

2

uszkodzenia powierzchniowe

2

okresowo

2

nietrzymanie moczu

2

żywienie pozajelitowe lub Hb poniżej 10 g proc

1

stale pozostaje w łóżku

1

brak współpracy

1

uszkodzenia tkanki głębokiej lub jamy

1

związany z ruchem

1

nietrzymanie moczu i stolca

1

 

 

 

 

śpiączka

0

 

 

stały ból lub dyskomfort

0

 

 

suma
punktów

suma
punktów

suma
punktów

suma
punktów

suma
punktów

suma
punktów

łączna suma punktów

Wynik równy lub niższy od 18 pkt. określa wysokie ryzyko rozwoju odleżyn u pacjenta. Przy występowaniu: cukrzycy, duszności, chemoterapii lub sterydoterapii odejmuje się po 2 punkty za każdy z nich.



Korzystanie z serwisu oznacza akceptację regulaminu oraz polityki prywatności.
Używamy plików cookies i podobnych technologii w celu realizacji usług, reklamy, statystyk, optymalizacji. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Kopiowanie dla celów komercyjnych, bez naszej naszej pisemnej zgody jest zabronione.